کنترل کیفیت در آزمایشگاه میکروبیولوژی

چهار ستون کنترل کیفیت

محیط کشت اغلب مغفول می‌ماند چون ظاهرش سالم است. ولی محیطی که به‌درستی ساخته یا نگهداری نشده، ممکن است رشد گونه‌ی هدف را نده و نتیجه‌ی منفی کاذب بدهد — خطایی که هیچ نشانه‌ای ندارد.

کنترل مثبت و منفی، هر دو لازم‌اند

• کنترل مثبت نشان می‌دهد اگر میکروب هدف حاضر باشد، سیستم واقعاً پیدایش می‌کند.
• کنترل منفی نشان می‌دهد نتیجه‌ی مثبت از آلودگی محیط یا معرف نیامده است.
• شاهد عقیمی محیط تأیید می‌کند خود محیط از ابتدا آلوده نبوده.
• بدون هر سه، نتیجه فقط یک مشاهده است، نه یک یافته‌ی قابل استناد.

اگر کنترل مثبت رشد نکند، نتایج آن سری به‌کلی بی‌اعتبارند — حتی آن‌هایی که «طبیعی» به نظر می‌رسند. گزارش‌کردن نتایج یک سری با کنترل ناموفق، جدی‌ترین خطای این حوزه است.

خطاهایی که بی‌صدا نتیجه را خراب می‌کنند

• انکوباتور با دمای نایکنواخت؛ نقطه‌ی سنجش با نقطه‌ی قرارگیری پلیت یکی نیست.
• اتوکلاوی که به دمای اعلام‌شده می‌رسد ولی زمان نگهداشت کافی ندارد.
• پیپت کالیبره‌نشده، که خطای رقت را در تمام سری تکثیر می‌کند.
• سویه‌ی مرجع با پاساژ زیاد، که ویژگی‌های اولیه‌اش تغییر کرده.
• نگهداری محیط کشت در نور یا دمای نامناسب، که پیش از مصرف تضعیفش می‌کند.

مستندسازی، چون حافظه سند نیست

ثبت باید هم‌زمان با انجام کار باشد، نه در پایان روز. زمان و دمای واقعی، شماره‌ی بچ محیط، نتیجه‌ی کنترل‌ها و نام فرد انجام‌دهنده، حداقل چیزی است که باید ثبت شود.

معیار خوب‌بودن مستندات ساده است: اگر شش ماه بعد کسی نتیجه‌ای را زیر سؤال ببرد، باید بتوان از روی همان ثبت‌ها بازسازی کرد که آن روز دقیقاً چه شد. اگر نشود، مستندات کافی نبوده‌اند.

پرسش‌های متداول

موضوعات دیگر